Beroepingswerk en roepingenzondag

Op dit moment is ongeveer een kwart van alle gemeenten vacant. De komende tijd zal dat aantal toenemen omdat voor een hele generatie predikanten de emeritaatsdatum in zicht komt. En dan begint de zoektocht naar een nieuwe predikant(e), een mooi, maar soms ook ingewikkeld proces. Hieronder een paar observaties.

Predikantentekort

Op veel plekken in het land wordt al voelbaar dat het aantal beroepbare predikanten afneemt.  Met name in de niet-centraal gelegen classes van Nederland. In cijfers: 1 Januari 2024 telde de Protestantse Kerk 1850 (wijk)gemeenten en1390 gemeentepredikanten. 52% van de predikanten is 57 jaar of ouder en gaat binnen 10 jaar met emeritaat (pensioen). De instroom van nieuwe predikanten is beperkt, ongeveer 40 per jaar. 

Ook al heeft de synode onlangs besloten het ambt van Dienaar van het Woord open te stellen voor HBO-theologen en kerkelijk werkers met sacramentsbevoegdheid, die aantallen zijn te klein om het tekort op te vullen.

Daarnaast hoor ik van veel beroepingscommissies dat op advertenties geen of weinig reacties binnenkomen en veel predikanten niet open staan voor contact met vacante gemeenten. Persoonlijke omstandigheden spelen daarbij meer dan vroeger een rol: het werk van de partner, de schoolsituatie van de kinderen, mantelzorg voor de ouders. 

Maar ook de ‘verloren’ coronajaren en het besef dat met het vertrek van jou als predikant vaak ook een netwerk verloren gaat. Meer dan vroeger loopt voor veel mensen het lijntje met de kerk via de predikant. De krimp van predikantsplaatsen en het afnemende aantal fulltime-plekken speelt ook een rol. Samenwerking tussen gemeenten in het beroepingswerk is zeer aan te bevelen, maar komt soms moeizaam tot stand.

Geloofsgesprek

Dat vraagt van beroepingscommissies volharding en een meer pro-actieve houding. Een persoonlijke benadering werkt vaak het best. Ga liever met één kandidaat het gesprek aan, dan met een aantal tegelijk. 

Het beroepingswerk draait vaak om praktische zaken, maar is ten diepste een geestelijke zaak. Veel profielschetsen zijn functioneel van toon en hebben weinig ‘geloofstaal’. Waar wil je als gemeente geestelijk in groeien? 

Wat verwacht je inhoudelijk van de verkondiging, behalve dat er een link is met het dagelijks leven? Het is belangrijk om juist ook in het beroepingswerk juist het geloofsgesprek te voeren en in de voorbereidingstijd daar als gemeente zelf echt de tijd voor te nemen. 

Leeftijd en huisvesting

In de profielschetsen van predikanten is men vaak op zoek naar de predikant die de jongere generatie weer voor de zondagse eredienst weet te interesseren; daarbij is men stilzwijgend op zoek naar een predikant in de leeftijdscategorie 35-50 jaar. 57% procent van het predikantencorps is ouder dan 50 jaar en juist die groep is vaak mobiel dan jongere predikanten die met schoolgaande kinderen te maken hebben. 

Veel predikanten willen rond hun 60e nog graag een keer een andere gemeente dienen. Zij brengen een schat aan ervaring mee. Huisvesting speelt een toenemende rol in het beroepingswerk: enerzijds is er een trend dat predikanten een eigen huis (willen) kopen om niet pas na het emeritaat als starter de overspannen huizenmarkt te betreden. Een eigen huis – en de wens daar ook in een volgende gemeente te blijven wonen - beperkt wel de actieradius voor predikanten bij het beroepingswerk. Tegelijk is het overgrote deel van de predikanten voor huisvesting nog ‘gewoon’ aangewezen op een pastorie. Als die ontbreekt is dat regelmatig een beletsel om een beroep in overweging te nemen.

Roepingenzondag

Nog even terug naar het predikantentekort. Het moderamen van de Generale Synode heeft sinds 2023 de derde zondag na Pasen (dit jaar 11 mei 2025) aangemerkt als roepingenzondag. Zij roept voorgangers en kerkenraden op te bidden om nieuwe predikanten en andere geschoolde werkers in de kerk. Roepingenzondag is daarmee allereerst een oproep tot gebed of de Heer van de oogst zelf nieuwe werkers wil roepen in zijn wijngaard. 

Maar ook de oproep om als predikant of kerkenraad tijdens de kerkdienst of catechese iets te vertellen over het prachtige en eervolle ambt van dienaar des Woords. En de vraag eens op te werpen: “heb jij er wel eens over nagedacht om predikant of kerkelijk werker te worden?” Want voorgangers komen niet uit de lucht vallen. Ze komen voort uit lokale gemeenten. En - spannende vraag - als er nooit iemand uit onze eigen gemeente voorganger is geworden, wat zegt dat dan?

Daarmee is roepingenzondag ook een goede gelegenheid om het thema roeping expliciet aan de orde te stellen. Roeping reikt verder dan motivatie of ambitie, het heeft te maken met aanspraak, Iemand die je roept. Maar hoe ‘werkt’ dat? En hoe herken je dat?

Voorgangers hebben de roeping de gemeente te dienen, de gemeente is op haar beurt geroepen die roeping hoog te houden en ook praktisch mogelijk te maken. Heel concreet, door studenten theologie uit de eigen gemeente financieel te ondersteunen bij deze lange en daarmee kostbare studie.

ds. W.F. (Giel) Schormans is als predikant voor het beroepingswerk werkzaam bij de Dienstenorganisatie. Hij adviseert proponenten, predikanten en vacante gemeenten bij het beroepingswerk.

Hoofdartikel