WE HEBBEN VERHALEN NODIG
Een roman als een verademing. Een boek dat raakt en troost. Een prachtig eerbetoon en de daarbij horende kwetsbaarheid. En dan nog heel mooi en pakkend geschreven. Dat is Mensen van de dag van Emma Doude van Trooswijk.
In de roman wordt het verhaal verteld van drie generaties die in een kleine dorpspastorie in de Elzas wonen. Grootvader is daar ooit predikant geweest. Zijn zoon heeft het stokje overgenomen. En de nu staat de (klein)zoon op de drempel om op zijn beurt het stokje over te nemen en ook predikant te worden.
Met drie generaties in een pastorie gebeurt er van alles. Dit wordt beschreven door de kleindochter. Teruggekomen uit Nederland om het gezin te ondersteunen beschrijft ze nu het leven van haar grootouders, ouders, broer en haar eigen rol in deze familie. De roman speelt zich af in een korte tijd terwijl een veel langere geschiedenis wordt beschreven. Opa, inmiddels voorbij de 90, heeft steeds meer zorg nodig vanwege zijn dementie. Oma, zijn vrouw, moet hierbij geholpen worden. Tegelijkertijd heeft de vader een hele zware burn-out waardoor hij helemaal in zichzelf is gekeerd. Op het eerste gezicht lijkt het hele pastorieleven geheel aan hem voorbij te gaan. Het is de moeder die de hele gezin draaiende moet houden. Tenslotte is er ook nog de broer Nicolas die voor zijn laatste examens staat om predikant te mogen worden. Maar hij twijfelt aan zijn roeping en of hij wel de weg van zijn opa en vader moet gaan. Er zit iets van geloofstwijfel in. Maar ook een zoeken naar een antwoord op de vraag of er nog enigszins relevantie bestaat voor het ambt van predikant in deze tijd. Wat maakt deze roman zo waardevol naast alle literaire kwaliteiten? Van Troostwijk heeft oog voor de kracht van het gewone leven. Het speciale zit niet altijd in het groteske. Ze schetst de kracht van de verbondenheid van de generaties die er voor elkaar zijn en elkaar vasthouden.
Als mens ben je verbonden met degenen, die je voorgaan en na je komen. En dat is belangrijk: daardoor ben je niet alleen. Toch schetst Van Troostwijk geen romantische idylle. Haar beschrijvingen blijven eerlijk en kwetsbaar. Tegen deze achtergrond speelt ook het wonen in een pastorie en werken in de kerk. Er is genoeg aan de hand waardoor je zou denken dat het niet meer hoeft. Past dit leven nog wel bij deze tijd? Wie geeft er nog om de kerk? En toch wordt door de gezinsleden de blijvende waarde van hun manier van leven in een pastorie niet zomaar opgegeven. Er is een meerwaarde. Het voegt iets toe aan het leven in het dorp. Een verbindende factor wanneer er al zoveel verandert. In een tweetal scènes komt dit op een mooie manier naar voren. Beide hebben te maken met de worsteling van Nicolas en zijn weg naar het predikantschap. Het eerste is in een gesprek van hem met zijn vader.
Geloof jij in God, Papa? Nicolaas stelt de vraag als en een zucht. Mijn vaders lichaam contrasteert met het bloemetjesbehang van de slaapkamer. Hij denkt na met de ellebogen op zijn dijen en het vlak van zijn handen zijn rond gezicht. Hij antwoordt niet. Zijn blote voeten op een krukje, hij aarzelt. Hij nestelt zich weer in zijn stoel, steekt een sigaret op. Er vormen zich rimpels op zijn voorhoofd. Hij haalt diep adem als om zich voor te bereiden op wat komen gaat en zegt uiteindelijk ik geloof in de kracht van verhalen.
Dezelfde leidende gedachte komen we ook tegen op een ander moment tegen in het boek. Nu in het antwoord van de moeder die haar twijfelende zoon Nicolaas op weg wil helpen op zijn weg naar het predikantschap
Nicolaas haalt diep adem. Wat heeft het voor zin dat ik dominee word als niemand. Papa zegt, als niemand het zich herinnert. Ik antwoord scherp, ach, kijk naar Papa en Opa, ze herinneren zich niets, maar ze bestaan en dat is toch prima. Papa port me met zijn elleboog. Nicolaas lacht. Mama staat op. Over haar schouder zegt ze: een dominee houdt verhalen levend, en dat is toch iets, verhalen vertellen.
Geloven in de kracht van verhalen, verhalen levend houden of verhalen vertellen als dragende grond van het predikantschap. Het heeft iets kwetsbaars. Je weet niet of er mensen zijn die willen luisteren naar wat je te vertellen hebt. En toch… je gelooft in vertellen, verhalen en vooral het grote verhaal van Gods liefde met mensen. Het Verhaal dat je dan weer mag verbinden met al die levensverhalen van mensen. Mensen hebben verhalen nodig. Meer nog: mensen hebben Gods liefde nodig.
N.a.v. Emma Doude van Troostwijk, Mensen van de dag, Amsterdam 2026 (oorspronkelijke titel: Ceux qui appartiennent au jour)
ds. Roberto Buijs