Over de hemelvaart van Christus
Algemeen
Hemelvaart. Deze christelijke feestdag is altijd lastig uit te leggen aan mensen buiten de kerk (zeker in de tijd van een maanmissie). Maar ook voor gelovigen staat Hemelvaart vaak wat los van de rest. In deze bijdrage ga ik op zoek naar het belang van Hemelvaart. Hoe past dit heilsfeit bij de andere feestdagen? Waarom is het zo belangrijk dat Jezus terugging naar zijn (en onze) Vader?
Back to normal
Ik heb het denk ik nooit helemaal goed begrepen. De ware betekenis van de christelijke feesten, met name van Kerst en Hemelvaart. Ja, Goede Vrijdag en Pasen snapte ik wel: God stierf voor onze zonden. Daardoor zijn wij gered, zijn wij niet langer slaven, maar kinderen. Om te sterven voor de zonde, moest Christus logischerwijs uit de hemel komen en mens worden: Kerst. Daarna was het niet ‘handig’ als Jezus altijd op aarde bleef ‘rondhangen’, dus ging Hij terug naar waar Hij vandaan kwam: Hemelvaart. Maar mijn idee was dat alles dan ‘back to normal’ was: het intermezzo van God op aarde, die 33 jaar, het was weer voorbij. De mensheid was vergeven en we mochten weer bij God komen.
Of is er meer? Ik kwam erachter dat we dan zoveel missen van de ware betekenis van Kerst en van Hemelvaart, van het begin en het einde van het leven van Jezus. Kerst, waarin we vieren dat Gods Zoon zichzelf heeft vernederd om mens te worden. Paulus benadrukt dat op veel verschillende plaatsen. Jezus hoefde dat niet te doen, maar Hij deed dat uit liefde voor ons. Hij legde zo zijn heerlijkheid af en werd een mens, een dienaar van allen. Daar begint het evangelie al! Dat had ik vast weleens eerder gehoord, maar ik besefte nog niet hoe cruciaal dat was.
Aan de andere kant van het verhaal, bij Hemelvaart, gebeurt er eigenlijk net zoiets bijzonders. Jezus wordt nu verhoogd, Hij neemt plaats als koning in de hemel. Alles is dus niet weer terug bij het oude, alsof er niets fundamenteels is veranderd. Gods Zoon is niet dezelfde voor en na zijn menswording. Want juist als mens wordt Hij verhoogd. Hij is de eerste van degenen die ontslapen zijn, de eerste mens die in de hemel mag komen bij God, ja, die zelfs op de troon mag zitten aan de rechterhand van de Vader. Zo opent Hij de weg voor ons, dat wij daar ook naartoe zullen gaan, dat Hij ons naar zich toe zal trekken.
Vroege Kerk
Al in de Vroege Kerk werd Hemelvaart vaak in verband gebracht met de andere feestdagen. Zo preekte Augustinus erover: ‘Christus is neergedaald, de hel werd geopend. Christus is opgestegen, de hemel brak open.’ Het is zo’n zin die je meerdere keren kunt lezen. Op een diep niveau laat dit zien hoe ons geloof in elkaar zit. Je ziet het ook terug in de Apostolische Geloofsbelijdenis. Van ‘geboren uit de maagd Maria’ tot aan ‘neergedaald tot in de hel’ was de vernedering, ‘opgestaan op de derde dag en opgevaren naar de hemel’ was de verhoging. Beide zijn even belangrijk.
Een andere vierde-eeuwse preek zegt het zo: ‘Er zijn drie buitengewone wonderen […]: het met pijn voorgebrachte Kind van een ongehuwde moeder [Kerst], de opstanding na een driedaags lijden [Goede Vrijdag en Pasen] en de opname van het lichaam in de hemel [Hemelvaart].’ Daarmee is het hele evangelie samengevat. Het neemt ons mee in het mysterie van ons geloof. Al blijft dat moeilijk uit te leggen aan mensen buiten de kerk, denk ik.
Voor wie zich meer wil verdiepen in deze thematiek, heeft Marten van Willigen een aantal preken vertaald en ingeleid. Hij is hoogleraar Bijbel- uitleg van de Vroege Kerk aan de Theologische Universiteit Apeldoorn. De preken zijn goed te begrijpen en in de voetnoten wordt de vertaling toegelicht. Soms worden ook bijbelse vindplaatsen gegeven, maar lang niet allemaal. Dat is ook bijna niet te doen. In deze preken uit de vierde eeuw bevat vrijwel elke alinea minstens één verwijzing naar het Oude of Nieuwe Testament. Zo blijkt dat Hemelvaart helemaal past in de bijbelse boodschap.
ds. Mart Jan Luteijn
N.a.v. Marten van Willigen, Opgevaren ten hemel. Christus’ hemelvaart in de Vroege Kerk, 2025.
Geloof